Tràn dịch – tràn khí màng phổi

Bình thường, hai lớp này nằm tiếp xúc nhau, khi có tràn khí, tràn dịch hay máu thì hai lớp này dễ dàng tách ra.

Tuy mức độ tràn khí ít hay nhiều mà phổi có thể bị xẹp một phần hay toàn phần.

Ảnh minh họa

Tràn khí màng phổi

Tràn khí màng phổi là sự tích tụ khí trong khoang màng phổi. Khoang này nằm nằm bên trong thành ngực và phía ngoài bề mặt phổi, hai bề mặt này được bao phủ bởi một lớp màng mỏng gọi là màng phổi. Bình thường, hai lớp này nằm tiếp xúc nhau, khi có tràn khí, tràn dịch hay máu thì hai lớp này dễ dàng tách ra. Tuy mức độ tràn khí ít hay nhiều mà phổi có thể bị xẹp một phần hay toàn phần.

Tràn khí màng phổi có thể do nguyên nhân từ bên ngoài, ví dụ chấn thương hay thủ thuật khi điều trị (giải phẫu, sinh thiết màng phổi…), hoặc do từ bên trong, ví dụ như bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, hen phế quản, lao phổi, ung thư phổi, xơ nang phổi, bệnh phổi mô kẽ…

Tràn khí màng phổi xảy ra mà không do chấn thương gọi là tràn khí màng phổi tự phát. Nếu trán khí màng phổi tự phát ở người không có bệnh lý rõ ràng ở phổi thì gọi là tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát. Tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát chiếm đến 85% số ca tràn khí màng phổi tự phát.

Thể này thường gặp ở những người trẻ, tuổi từ 20 – 40, nam nhiều hơn nữ, những người cao và gầy thường dễ mắc hơn, người hút thuốc lá cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn, tiền sử gia đình có người bị tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát cũng là một yếu tố nguy cơ. Tràn khí màng phổi thứ phát chiếm 15%, thường xảy ra ở người trên 40 tuổi và có tiền sử bệnh phổi trước đó.

Tràn khí màng phổi thứ phát thường xảy ra ở các bệnh nhận có bệnh ở phổi đã biết trước, hay gặp nhất là bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, leo phổi, ung thư phổi, hen phế quản… Ở bệnh nhân lao, khi chất bã đậu trong các nang lao nằm dưới màng phổi hóa lỏng sẽ vỡ ra và thoát vào khoang màng phổi gây tràn khí màng phổi. Các hang lao nằm dưới màng phổi khi vỡ cũng làm tràn khí vào khoang màng phổi.

Trong trường hợp ung thư phổi, các mô ung thư hoại tử khi vỡ vào khoang màng phổi gây tràn khí màng phổi. Nếu khối u gây tắc nghẽn phế quản sẽ tạo thành những bóng khí dưới màng phổi, khi vỡ ra cũng làm tràn khí vào màng phổi. Tóm lại, những tổn thương nằm dưới màng phổi dễ gây ra biến chứng tràn khí màng phổi tự phát.

Tràn khí màng phổi nếu không được điều trị có tỉ lệ tái phát khá cao, khoảng 25% đối với tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát và 50% đối với tràn khí màng phổi tự phát thứ phát. Thường xảy ra trong vòng 2 năm đầu tiên và mức độ tái phát cao ở những lần tiếp theo: 60% sau lần 2 và 80% sau lần 3.

Trường hợp tràn khí màng phổi tự phát lượng ít (chiếm dưới 20% dung tích của một bên phổi) thì không cần can thiệp, lượng khí này sẽ từ từ được hấp thụ lại trong vòng 7 đến 14 ngày. Tuy nhiên, bệnh nhân nên nhập viện để theo dõi xem tràn khí có phát triển thêm không và thở oxy để tăng tốc độ hấp thụ khí. Khi lượng khí nhiều hơn 20% dung thích một bên phổi thì phải điều trị can thiệp.

Mục đích của việc điều trị là dùng kim hoặc đặt ống dẫn lưu để rút khí ra khỏi khoang màng phổi, giúp phổi bị xẹp nở ra trở lại. Phẫu thuật được chỉ định khi lỗ thủng không lành, phổi không nở ra hoàn toàn, tràn khí màng phổi với bóng khí lớn, tràn khí màng phổi có biến chứng như tràn máu màng phổi nặng hoặc viêm mủ màng phổi, tràn khí màng phổi lần đầu nhưng bệnh nhân ở vùng xa, hẻo lánh hoặc làm những nghề phải sự thay đổi áp lực như thợ lặn, phi công…, phẫu thuật còn để phòng ngừa những đợt tái phát sau này.

Khi một bệnh nhân tràn khí màng phổi có triệu chứng tím tái, khó thở nhiều, tim đập nhanh, hạ huyết áp… là dấu hiệu của tràn khí màng phổi áp lực, đây là trường hợp cấp cứu, nếu không xử trí kịp thời có thể dẫn đến tử vong.

Người bị tràn khí màng phổi tự phát cần phải ngưng hút thuốc lá, tránh làm việc trên cao hoặc lặn sâu.

Tràn dịch màng phổi

Bình thường cơ thể chúng ta luôn có một lượng dịch rất nhỏ nằm giữa hai lớp màng phổi. Chất dịch này có tác dụng bôi trơn giúp phổi và thanh ngực chuyển động dễ dàng khi chúng ta thở. Gọi là tràn dịch màng phổi khi lượng dịch tăng lên nhiều chen giữa phổi và lồng ngực.

Tràn dịch màng phổi là biến chứng của nhiều bệnh lý phức tạp.  Để hệ thống hóa, người ta dựa vào tính chất của dịch màng phổi và phân loại thành 2 nhóm nguyên nhân:

Dịch thấm: là dịch thoát vào khoang màng phổi khi áo lực trong lòng mạch máu tăng mà bệnh suy tim sung huyết là nguyên nhân thường gặp nhất, hoặc do nồng độ protein máu giảm như trong bệnh xơ gan, hội chứng thận hư…

Dịch tiết: thường do viêm, nhiễm khẩn hoặc ung thư, như lao 9 chiếm gần 80% số ca tràn dịch màng phổi), viêm phổi, ung thư phổi, bệnh collagen…

Cũng có những trường hợp không xác định được nguyên nhân chính xác gây tràn dịch màng phổi.

Tràn dịch tràn khí màng phổi là trường hợp vừa có dịch vừa có khí trong khoang màng phổi. Dịch này có thể là dịch phản ứng, mủ, máu (có thể do chấn thương). Nguyên nhân gây tràn dịch tràn khí màng phổi thường là do lao, tràn mủ tràn khí màng phổi thường là do tràn dịch tràn khí bội nhiễm vi khuẩn, do áp xe phổi vỡ vào khoang màng phổi, hoặc do viêm phổi: mô hoại tử thoát vào khoang màng phổi qua lỗ dò phết quản – màng phổi…

Điều trị tràn dịch tràn khí màng phổi là điều trị nguyên nhân gây tràn dịch. Khi lượng dịch nhiều chèn ép phổi gây khó thở, bác sĩ sẽ chọc rút dịch để phổi mở ra, bệnh nhân sẽ dễ thở hơn.

Theo Bs. Đồng Sĩ Tính

BACSI.com (Theo Khoemoingay)

 
 

Related Stories »

Bacsi.com Trên Facebook

Tin Mới